|
Odcinek „Mikołów”
 Prace
fortyfikacyjne rozpoczęte na Śląsku w roku 1933 koncentrowały się
na obszarze rozciągającym pomiędzy rzeką Brynica na północy, a
rzeką Kłodnica na południu. Leżący dalej na południe rejon Mikołowa
nie był ujęty w tych planach obrony. Na kierunku tym nie liczono się
od razu z działaniami większych sił nieprzyjaciela, a wynikało to z
założenia, że w wyniku konfliktu z Niemcami powstanie sojuszniczy
czeski front. Dlatego też w początkowym założeniu fortyfikacje
Obszaru Warownego Śląsk miały sięgać na południu tylko do rejonu
Szybu Artura.
Sytuacja
uległa zmianie po zajęciu przez Niemców w 1938 roku dużej części
Sudetów, w wyniku czego państwo czechosłowackie zostało mocno osłabione,
a Wehrmacht zyskał swobodę działania na południe od Górnego Śląska.
W takiej sytuacji poważnie zaczęto się liczyć z możliwością dużego
natarcia niemieckiego poprzez rejon przemysłowy, szczególnie w
kierunku Mikołowa i dalej na Oświęcim-Kraków.
15
marca 1939 roku wojska niemieckie zajęły Czechosłowacje. Spowodowało
to, że fortyfikacje Obszaru Warownego „Śląsk” zyskały
nowe znaczenie i z mocnego oparcia południowego skrzydła całego
polskiego frontu, stały się jednym z wysuniętych i narażonych na
obejście elementów frontu, który sam wymagał osłony od południa.
 Na
początku kwietnia 1939 roku w rejon Mikołowa przybył Szef Sztabu Głównego
Wojska Polskiego gen. Stachiewicz z dowódcą Armii „Kraków”
gen. Szylingiem. Po rozpoznaniu terenu szef sztabu zdecydował o budowie
fortyfikacji stałych obejmujących cały rejon Mikołowa. Na ten cel
przeznaczono od 3 do 4 mln zł. Projekt odcinka miał przygotować gen.
Sadowski. Niestety jego pierwsza propozycja nie została zaakceptowana
przez Szefa Sztabu Głównego. Nowy projekt pomimo tego, że dwukrotnie
droższy od pierwszego zatwierdzony został w maju przez gen.
Stachiewicza (stracono w wyniku tego cenny jeden miesiąc).
Pozycja
miała przebiegać od północy wzdłuż rzeki Jamny (na północ od
Mikołowa) przez Śmiłowice, Mokre, północno-zachodnie przedmieścia
Mikołowa, Łaziska Dolne, Łaziska Średnie, Wyry, las Wyry do rzeki
Gostynki.
Natychmiast
po zatwierdzeniu planu przystąpiono do prac. Robotami kierowało
Kierownictwo Robót Fortyfikacyjnych „Śląsk” poprzez
Kierownictwo Robót nr 17, którego szefem był mjr Robert Neuman,
odpowiedzialny za całość prac przy fortyfikacjach stałych w rejonie
Mikołowa.
Pozycję
podzielono na kilka pododcinków, sektorów i punktów oporu obejmujących
fortyfikacje stałe oraz dwie pozycje polowe. Umocnienia rozlokowano w
dominujących nad przedpolem miejscach i zamykających najważniejsze
szlaki komunikacyjne.
 Od
północy odcinek „Mikołów” zaczynał się pozycją polową
Jamna, następny był najsilniejszy z punktów oporu „Śmiłowice”
ryglujący drogę Gliwice – Mikołów, i dalej kolejno p.o.
„Mokre” i „Nowy Świat”. Południową część
odcinka stanowiły punkty oporu „Łaziska” i
„Wyry”. Odcinek na południu zamykała pozycja polowa
„Las Wyry”, zbudowana w dolinie rzeki Gostynki.
Przy
budowie fortyfikacji pracowali członkowie Junackich Hufców Pracy,
Przysposobienia Obronnego, żołnierze z 73 pułku piechoty, saperzy z
23 batalionu saperów górnośląskich, do prac niewymagających
zachowania tajemnicy zatrudniana była miejscowa ludność.
Przeszkodami
ppanc. zamknięto wszystkie najważniejsze kierunki możliwego włamania
się czołgów do Mikołowa, dopiero potem poszczególne odcinki miały
być połączone w ciągłą przeszkodę. W pierwszej kolejności
wybudowano przeszkodę ppanc. na odcinku okrakiem szosy z Gliwic na Mikołów
Do
1 września 1939 roku zdołano do walki przygotować 5 z 17
wybetonowanych obiektów. Do ukończenia odcinka zabrakło 2 miesięcy.
Obsada Odcinka
Odcinek
został obsadzony przez żołnierzy samodzielnego batalionu fortecznego
„Mikołów”, który został stworzony w oparciu o kadrę i
sprzęt batalionów fortecznych „Sarny” i „Małyńsk”
Korpusu Ochrony Pogranicza, obsadzających fortyfikacje Polesia.
W
dniu wybuchu wojny składał się z trzech kompanii ciężkich karabinów
maszynowych (ckm), jednej kompanii strzeleckiej, kompanii sztabowej,
oraz baterii artylerii piechoty. Batalion liczył 33 oficerów i 2600
podoficerów i szeregowców. Uzbrojenie stanowiło: 47 ckm-ów, 6 działek
ppanc., 8 moździerzy. Dowódcą oddziału był ppłk Franciszek
Pfeiffer.
Żołnierzy
obsadzających fortyfikacje stałe wspierać mieli żołnierze z
pododdziałów 55 DP Rez. oraz 23 DP.
Schron bojowy „Sowiniec”
 Schron,
w którym urządziliśmy izbę muzealną stanowi najbardziej na południe
wysunięty obiekt fortyfikacji stałych punktu oporu „Wyry”
i jednocześnie Odcinka „Mikołów”. „Sowińcem”
nazwany został najprawdopodobniej przez miejscową ludność.
Zgodnie
z jej relacjami obiekt rozpoczęto budować w połowie sierpnia 1939
roku. W dniu 1 września 1939 roku obiekt nie był gotowy do walki.
Stał w szalunku, który ściągnięto dopiero w listopadzie 1939 roku.
Wyposażony był jednak we wszystkie elementy stalowe takie jak np.
drzwi pancerne wejściowe, pancerne drzwiczki wyłazu, czy też drzwi
gazoszczelne pomiędzy izbami. Do dnia rozpoczęcia remontu żaden z
tych elementów na obiekcie się nie zachował.
Schron
wybudowano w typie odporności C (miał być odporny na liczne trafienia
pociskami kalibru 155 mm), większość obiektów na odcinku wybudowana
jest w typie odporności D (schron odporny, na wielokrotne trafienia
pociskami kalibru 220 mm) nie licząc żelbetowych stanowisk broni
maszynowej budowanych na pozycjach polowych, które mają niższa klasę
odporności (zazwyczaj B), charakterystyczną dla tego typu obiektów.
Schron
uzbrojony był w dwa 7,92 mm ckm wz. 30 Browning, (posiada dwie
strzelnice dla tego typu broni) i 7,92 mm rkm wz. 28 Browning (posiada
jedną strzelnice obrony wejścia dla rkm-u). W jednej z izb bojowych
znajduje się wyjście ewakuacyjne dla załogi pełniące rolę
strzelnicy broni ręcznej. Jest także wyposażony w dwie wyrzutnie ładunków
oświetlających i zrzutnie granatów. We wnętrzu znajduje się sześć
izb, z czego dwie to izby bojowe. Schron był w części socjalnej
gazoszczelny i posiadał instalacje filtrowentylacyjną napędzaną ręcznie.
W rejonie schronu walczyła kilkuosobowa załoga z 2 kompanii specjalnej
ckm (dowódca mjr Stanisław Amon) wchodząca w skład samodzielnego
batalionu fortecznego „Mikołów” i to ona jako jednostka
wyspecjalizowana najprawdopodobniej miała obsadzić schron po jego ukończeniu.
Autor:
Piotr Adamczyk
Zdjęcia:
Tomasz Jałowy
Bibliografia:
Opracowania:
Przemsza-Zieliński
J., Księga Wrześniowej Chwały Pułków Śląskich tom I, Katowice
1989
Przemsza-Zieliński
J., Księga Wrześniowej Chwały Pułków Śląskich tom II, Katowice
1993
Pruski
Z., Bastion Polesie, Przasnysz 2000
Sadowski
J., Fortyfikacje na Górnym Śląsku z lat II wojny światowej, Chorzów
2004
Artykuły:
„Wojskowy
Przegląd Historyczny” nr 4/1959, Sadowski J., Przygotowanie
Centralnego Rejonu Przemysłowego Śląska do obrony w okresie międzywojennym,
s.239-278
„Krajoznawca
Górnośląski” nr 8/1990, Sadowski J., Fortyfikacje Obszaru
Warownego „Śląsk” w dniu 1.IX.1939 Schrony bojowe Odcinka
„Mikołów”, s.8-28
powrót
|
