Cele

Naszym celem jest próba ratowania zabytków architektury militarnej, a także rozbudzanie wśród ludzi zainteresowania problematyką fortyfikacji. Nie dzielimy obiektów, którymi się zajmujemy na polskie czy też niemieckie. Żadnemu z nich nie poświęcamy mniej zainteresowania. Wszystkie one są dla nas jednakowo cenne.
Doskonale zdajemy sobie sprawę z tego, że nie jesteśmy w stanie uratować wszystkich obiektów. Wystarczy, aby w świadomości lokalnego społeczeństwa przestały być anonimowe. Jeśli ocaleje pamięć o nich, ocaleją i one same. Dlatego staramy się szerzyć wiedzę na temat budownictwa obronnego wśród wszystkich zainteresowanych. Dbamy także o sporządzanie dokumentacji i planów obiektów fortyfikacyjnych, którymi się zajmujemy oraz staramy się penetrować dotąd nieznane lub niedostępne budowle obronne. Zajmujemy się działalnością publikacyjną, wystawienniczą i edukacyjną.
Obiekty, które otaczamy opieką, są świadectwem różnorakiej myśli technicznej pokolenia, które jest już reprezentowane przez bardzo niewielu ludzi. Jak dotąd w Polsce budowle fortyfikacyjne nie były szanowane. Francuzi otoczyli opieką swoją Linię Maginota, Czesi zadbali o swoje fortyfikacje wybudowane wzdłuż zachodniej i północnej granicy Czech. Obecnie są w większości odrestaurowane i udostępnione zwiedzającym. Wszędzie tam i wielu innych państwach otoczono je troskliwą opieką konserwatorską. A u nas? Przecież są świadectwem historii, wielu tragicznych wydarzeń, żywym świadkiem faktów, o których każdy z nas uczył się w szkole. Naszym marzeniem jest, aby i w naszym kraju były szanowane.
Chcemy zmienić sposób patrzenia na „betonowe kolosy”, a czy nam się udaje możecie to osądzić przeglądając tę stronę i zwiedzając izby muzealne funkcjonujące w wyremontowanych przez Stowarzyszenie na Rzecz Zabytków Fortyfikacji „Pro Fortalicium” schronach bojowych. Zapraszamy w szeregi naszego Stowarzyszenia.
Jesteśmy organizacją pozarządową, a żaden z naszych członków nie czerpie korzyści materialnych z naszej działalności. Nie jesteśmy również elementem „świata polityki”. Nasze działania przynoszą nam tylko satysfakcję. Coraz większą z kolejnym uratowanym obiektem. I to jest dla nas najważniejsze.

Geneza i najważniejsze wydarzenia w historii działalności Stowarzyszenia

Lata 1997-2001

Historia naszego Stowarzyszenia zaczyna się w październiku 1997 roku, od wystąpienia kolegi Waldemara Machonia do dowódcy Garnizonu Będzin, płk Andrzeja Sobczyka, z prośbą o wyrażenie zgody na remont ciężkiego schronu bojowego w Dobieszowicach-Wesołej. Rok 1998 poświęcony został na zbieranie fachowej dokumentacji i środków finansowych tak niezbędnych do przeprowadzenia remontu. W styczniu 1999 roku, po użyczeniu przez Urząd Gminy Bobrowniki działki, na której znajduje się obiekt grupa znajomych i miłośników fortyfikacji rozpoczęła prace remontowe. Szczególne znaczenie miała tutaj pomoc okazana przez kol. Adama Brysia, Tomasza Klose i Pawła Ochmana oraz wsparcie merytoryczne udzielone przez kol. Jerzego Sadowskiego. W roku 2000 coraz liczniejsza grupa osób opiekujących się schronem postanowiła sformalizować swoje działania. Zorganizowano zebranie założycielskie i dokonano wszelkich innych niezbędnych czynności prawnych. W ten sposób położone zostały podwaliny pod powołanie Stowarzyszenia i 14 grudnia 2001 roku zostało formalnie zarejestrowane w Sądzie Rejestracyjnym w Gliwicach jako Stowarzyszenie na Rzecz Zabytków Fortyfikacji „Pro Fortalicium”. Jest to oficjalny początek naszej działalności. Uzyskanie osobowości prawnej pomogło, naszej nieformalnej dotychczas grupie, w rozwiązaniu wielu problemów i stworzyło szersze pole działania. Prezesem Zarządu został wybrany inicjator powstania stowarzyszenia kol. Waldemar Machoń z Piekar Śląskich.
– Powołując Stowarzyszenie chciałem ułatwić kontakty z wszelkiego rodzaju urzędami czy organizacjami, z którymi możemy mieć w przyszłości do czynienia – mówi Waldek Machoń. Nie jesteśmy już anonimowymi zapaleńcami, ludźmi przychodzącymi do danego urzędu niejako z ulicy, lecz formalną organizacją, która chce coś zdziałać i ma się już, czym pochwalić.

Rok 2002

Rok 2002 był dla naszej organizacji bardzo udany. W maju i wrześniu tego roku schron w Dobieszowicach został udostępniony do zwiedzania w ramach zorganizowanego przez nas Pikniku Fortecznego. Frekwencja zaskoczyła nas wszystkich a o efekcie, jaki wywołał „bunkier” najlepiej świadczą uśmiechnięte twarze zwiedzających, wśród których nie słyszało się słów krytyki. Nawet najbardziej sceptycznie nastawieni do naszej działalności ludzie chwalili nasze dzieło.

Rok 2003

Rok 2003 to kolejny zakończony sukcesami rok naszej działalności. Oprócz kontynuacji remontu schronu bojowego w Dobieszowicach Wesołej, dzięki pomocy Urzędu Miasta Chorzów rozpoczęto też prace adaptacyjno-remontowe przy polskim schronie bojowym punktu oporu „Łagiewniki” w Chorzowie. Prace te były realizowane głównie przez kol. Jerzego i Tomasz Klose. Do schronu w Wesołej podłączono po długich i kosztownych staraniach energię elektryczną, co zakończyło jeden z ważniejszych etapów remontu obiektu. Fakt ten umożliwił także przyspieszenie prac wewnątrz obiektu. 30 sierpnia przy schronie w Dobieszowicach odbył się VI Piknik Forteczny, zainteresowanie imprezą jak zawsze było duże.

Rok 2004 W 2004 roku nasze stowarzyszenie zaczęło mocno rozszerzać działalność i tworzyć nowe struktury. W lutym powstało koło terenowe w Tychach, które natychmiast po zawiązaniu przystąpiło do prac remontowych polskiego schronu bojowego, znajdującego się w gminie Wyry w miejscowości Gostyń.
W ramach stowarzyszenia powstała także Grupa Rekonstrukcji Historycznej „Grupa Operacyjna Śląsk”, zajmująca się odtwarzaniem wyglądu jednostek wojskowych stacjonujących oraz walczących na Śląsku podczas drugiej wojny światowej, ze szczególnym naciskiem na jednostki Wojska Polskiego okresu międzywojennego. Osoby odtwarzające wojsko niemieckie oraz radzieckie w żaden sposób nie gloryfikują, usprawiedliwiają ani kultywują tradycji tychże wojsk.
Udało się nam zorganizować pierwszą w historii stowarzyszenia rekonstrukcję historyczną, która miał miejsce w Dobieszowicach-Wesołej przy schronie, od którego zaczęła się historia naszego Stowarzyszenia. Dobrze przygotowany pirotechnicznie szturm wojsk niemieckich na polski schron bojowy oglądało około 600 widzów.
Przez całe lato trwały prace remontowe w powstających izbach muzealnych w Chorzowie oraz Gostyni, a w schronie-muzeum w Wesołej uzupełniano wyposażenie.
W pierwszym tygodniu września miały miejsce aż trzy imprezy z cyklu Pikników Fortecznych. Pierwsza z nich odbyła się 28 sierpnia w Chorzowie. Było to przedpremierowe otwarcie dla zwiedzających nadal remontowanego polskiego schronu bojowego punktu oporu „Łagiewniki”. Kolejna impreza miała miejsce 2 września, w Gostyni. Z okazji obchodów 65 rocznicy bitwy wyrskiej, także przedpremierowo, został udostępniony do zwiedzania remontowany przez koło terenowe w Tychach polski schron bojowy położony nieopodal miejsca uroczystości. Imprezą zamykająca cały cykl spotkań przy naszych obiektach była impreza w Dobieszowicach-Wesołej gdzie główną atrakcją oprócz naszego schronu była Grupa Rekonstrukcji Historycznej odtwarzająca amerykańską 173rd Airborne Brigade „Sky Soldiers” (okres wojny w Wietnamie).
18 września zorganizowaliśmy wraz z Federacją Kół Przewodnickich PTTK województwa śląskiego sesją naukową pod tytułem „Obszar Warowny Śląsk”.
8-10 października kilkuosobowa grupa kolegów reprezentowała Stowarzyszenie na zorganizowanej w Świnoujściu konferencji naukowej Towarzystwa Przyjaciół Fortyfikacji, podczas której tematykę fortyfikacji śląskich zaprezentowano w dwóch referatach.

Rok 2005

Podjęliśmy szereg prac związanych z zabezpieczeniem i renowacją obiektów. W lutym 2005 r. wynajęliśmy pomieszczenie piwniczne w dawnym Domu Strzelca w Piekarach Śl. (Kamień) przy ul. Długosza. W pomieszczeniach tych znajdował się polski schron bojowy, zamaskowany jako obiekt mieszkalny. Prowadziliśmy także prace mające pozwolić na otwarcie kolejnej izby muzealnej w tym obiekcie.
Prowadzone były także prace przy innych obiektach, m.in. uzyskaliśmy tytuł prawny w postaci użyczenia gruntu z obiektem fortecznym przy ul. Kawalca w Śmiłowicach, gdzie przystąpiono do prac porządkowych. Prace porządkowe były także prowadzone przy tradytorze znajdującym się w Bobrownikach oraz schronie bojowym w Rudzie Śl. przy ul. Goduli. Przeprowadzono także, po uzyskaniu odpowiedniej zgody, prace zabezpieczające wyposażenie forteczne w jednym z obiektów w miejscowości Tąpkowice.
Ważnymi imprezami organizowanymi przez Stowarzyszenie były pokazy historyczne przy schronie Sowiniec w miejscowości Gostyń, które zgromadziły ok. 3000 widzów. Współorganizowaliśmy także Święto Wojska Polskiego w Chorzowie, połączone z festynem spółdzielczym, odbywającym się w otoczeniu schronu bojowego przy ul. Katowickiej.
W październiku wspólnie z Muzeum Górnośląskim w Bytomiu i wydawnictwem INFORT zorganizowaliśmy konferencję na temat „Fortyfikacje dziedzictwem historii”.

Rok 2006

W kwietniu 2006 roku na trzech wyremontowanych schronach Stowarzyszenia (obiekt nr 52 Wesoła, obiekt nr 5 Chorzów i w schronie bojowym „Sowiniec” w Wyrach) nastąpiło otwarcie kolejnego sezonu turystycznego.
W dniach 20-21 maja 2006 roku w gminie Wyry odbyła się druga edycja inscenizacji historycznej „Bitwa wyrska”. Organizatorami było nasze Stowarzyszenie oraz Urząd Gminy Wyry. 20 maja w Wyrach pod pomnikiem „Pamięci Żołnierzy Września” odtworzono cztery epizody z różnych frontów II wojny światowej. W drugim dniu zorganizowano przejazd kolumny wojskowych zabytkowych pojazdów z Wyr do Mikołowa. Impreza zgromadziła około 5 tys. widzów.
W czerwcu w ramach struktur naszego Stowarzyszenia powstało kolejne koło terenowe „Przedmoście Warszawa”, które po zmianie statutu zostało przekształcone w sekcję. Skupia ono miłośników fortyfikacji z okolic Warszawy, zainteresowanych rewitalizacją niemieckich obiektów z tzw. „Przedmościa Warszawa”. Wraz ze wspierającymi je osobami wykonali ogrom prac terenowych przy remoncie dwóch niemieckich schronów na tzw. „Dąbrowickiej Górze” (teren Nadleśnictwa Celestynów). Owe obiekty to:

• Regelbaum 120 a (schron obserwatora artylerii z obrotową kopułą pancerną)
• Regelbaum 514 (schron bojowy dla ckm)

Rozpoczęto formalne działania mające na celu oficjalne przejęcie tych obiektów.
15 sierpnia przy schronie nr 52 w Dobieszowicach-Wesołej Stowarzyszenie zorganizowało piknik forteczny, związany ze świętem Wojska Polskiego. Obchody miały również charakter statycznej ekspozycji zorganizowanej wokół schronu. Oprócz członków sekcji PF-u (Grupa Rekonstrukcji Historycznej - Grupa Operacyjna „Śląsk”) na nasze zaproszenie przybyli członkowie trzech innych grup rekonstrukcyjnych (odtwarzających wrześniowe Wojsko Polskie, Polskie Siły Zbrojne i Bractwo Rycerskie z Grodźca). Impreza cieszyła się sporym zainteresowaniem miejscowej ludności.
2 września został uroczyście otwarty czwarty nasz obiekt - schron bojowy przy ulicy Długosza 84 w Piekarach Śląskich, jako kolejna nasza izba muzealna.
Sekcja PF-u GRH GO „Śląsk” przez cały rok brała czynny udział w działalności edukacyjnej. Ponadto GRH GO „Śląsk” w widoczny sposób wzięła aktywny udział w różnych uroczystościach patriotycznych, które odbyły się na Śląsku z okazji kolejnej rocznicy wybuchu II wojny światowej. 1 września GRH wzięła udział w uroczystościach w Będzinie oraz w otwarciu wystawy w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Sosnowcu. 2 września grupa wzięła udział w uroczystym otwarciu schronu - izby muzealnej w Domu Strzelca w Kamieniu (Piekary Śląskie) oraz w powiatowych obchodach wybuchu II wojny światowej, które odbyły się przy schronie nr 5 w Chorzowie. 4 września GRH tradycyjnie już wzięła udział w obchodach rocznicy wybuchu II wojny światowej, które odbyły się przy „Pomniku Pamięci Żołnierzy Września” w Gostyni w gminie Wyry.
Na przełomie października i listopada Stowarzyszenie wzięło udział w Górnośląskich Dniach Dziedzictwa Kulturowego udostępniając swoje izby muzealne (w wybrane dni) do zwiedzania turystom.
W grudniu ukazała się pierwsza wydana nakładem naszego Stowarzyszenia publikacja pt. „Obszar Warowny „Śląsk”. Historia, przewodnik”.

Rok 2007

W kolejnym roku kontynuowane były prace rewitalizacyjne przy obiektach, dotyczyło to m.in. naszej izby muzealnej w Dobieszowicach, gdzie przeprowadzono konieczny remont stropu. Rozpoczęto także, na podstawie ustaleń z Urzędem Miasta Rybnik, remont w polskim schronie polowym przy ul. Szczygłów.
Z inicjatywy władz miejskich Rudy Śl. współpracowaliśmy przy remoncie ciężkiego schronu bojowego w Rudzie Śląskiej-Bielszowicach, z przeznaczeniem na izbą muzealną Stowarzyszenia. Ze względu na wyjątkowe znaczenie wzgórza w Bobrownikach, przeprowadzono rozmowy z władzami gminy Bobrowniki, których efektem były działania na „Wzgórzu 310” - pierwsze prace zmierzające do odczyszczenie tradytora południowego, a także ustalenia dotyczące planów rewitalizacji niektórych obiektów na wzgórzu. Rozpoczęliśmy starania o uzyskanie umowy dzierżawnej na 2 obiekty niemieckie tzw. „Przedmościa Warszawa”. W tej sprawie prowadzone były rozmowy w Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Warszawie i w Nadleśnictwie Celestynów.
Na podstawie rozmów z członkami naszego Stowarzyszenia udało nam się podpisać dwie umowy partnerskie dotyczące obiektów będących własnością tychże osób: niemiecki schron bojowy w Zbrosławicach (Waldemar Sykosz) i polski ciężki schron bojowy w Piekarach Śląskich-Kamieniu (Szymon Hrebenda).
Dzięki ostatecznym ustaleniom między Wojewódzkim Inspektorem Nadzoru Budowlanego a Gliwickim Przedsiębiorstwem Gospodarki Wodnej zostały rozpoczęte prace remontowe jazu na rzece Brynicy, w tym demontaż niektórych oryginalnych elementów. Za zgodą zainteresowanych udało nam się uratować metalowy element podnoszenia jazu, który został przez nas zabezpieczony.
Kontynuowaliśmy także organizację imprez plenerowych:

• trzecią edycję „Bitwy Wyrskiej 2007”,
• Dzień Wojska Polskiego w Dobieszowicach - 15.08.2007,
• inscenizację walk polsko-niemieckich (Będzinie maj 2007),
• inscenizację wkroczenia Sowietów w 1939 roku na ziemie polskie (Będzin wrzesień 2007).

Rozpoczęliśmy także nowy obszar działań związanych ze współpracą z muzeami i organizacjami pozarządowymi na terenie G. Śląska:

• wystawa w Muzeum Zagłębia w Będzinie - (zamek będziński) pod nazwą: „Obszar Warowny „Śląsk” - historia i teraźniejszość” trwająca od maja do października 2007 roku,
• wystawa w Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej w Gliwicach - pod nazwą „Na granicy - rzecz o czasach, ludziach i miejscach”,
• wystawa w Czeladzkiej Izbie Tradycji - pod nazwą „Generał Władysław Anders. Czeladzianie pod Monte Cassino” - od października 2007 do stycznia 2008,
• wystawa w Muzeum Miejskim w Mikołowie - o tematyce września 1939 roku, a także PSZ na Zachodzie - od października 2007 roku,
• wystawa w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu - pod nazwą „Obszar Warowny „Śląsk” 1933-1939” - od listopada 2007 do października 2008.

Rok 2008

Nasza najważniejsza działalność dotyczyła obiektów fortyfikacyjnych na Górnym Śląsku. W dniu 8 czerwca 2008 roku sprawdziliśmy sondażowo obiekt dowodzenia OW „Śląsk” na Wzgórzu Redena w Chorzowie, oceniając jego stan techniczny i warunki rewitalizacji. Podobne działania miały miejsce na pograniczu Bytomia i Piekar Śl., gdzie sondażowo zbadaliśmy niemiecki schron bojowy, oceniając jego stan techniczny.
Rozpoczęliśmy remont obiektu - schronu bojowego nr „39” w Świętochłowicach w Parku „Heiloo”, którego siłą napędową było nowe koło terenowe.
Koło terenowe „Dobieszowice” rozpoczęło remont dwóch obiektów na terenie gminy Wymysłów przy ulicy Leśnej, uzyskując stosowne pozwolenia od gminy Bobrowniki i Nadleśnictwa Świerklaniec.
Zakończyliśmy, dzięki ciężkiej pracy kolegów z koła „Rybnik”, prace przy polowym schronie piechoty uwieńczone zorganizowaniem 1 września „dnia otwartego”. Kontynuowane były przez kolegów z kola „Przedmoście Warszawa” prace przy obiektach na tzw. „Dąbrowickiej Górze” (teren Nadleśnictwa Celestynów). Została też podpisana umowa dzierżawy na te obiekty, równocześnie rozpoczęliśmy starania o wpisanie obiektów do rejestru zabytków.
Podstawie ustaleń z władzami miasta Ruda Śląska zakończyliśmy pierwszą fazę prac remontowych obiektu w Rudzie Śląskiej-Bielszowicach przy ul. Cynkowej.
W gminie Wyry rozpoczęto prace porządkowe przy kolejnym obiekcie tym razem znajdującym się w centrum miejscowości przy ul. Pszczyńskiej.
Przy schronie w Dobieszowicach zamontowano elementy jazu wcześniej zdemontowane przez członków Stowarzyszenia oraz ustawiono tam pozyskane z okolic Częstochowy zapory przeciwczołgowe.
Rozpoczęliśmy starania o objęcie ochroną konserwatorską niemieckich szlabanów fortecznych znajdujących się w okolicach miasta Racibórz (w miejscowości Nędza na moście kolejowym, przed mostem nad kanałem rzeki Ulga, w Ciechowicach przed przęsłem wysadzonego mostu nad Odrą, koło przeprawy promowej) - uzyskaliśmy polecenie nadzoru Śląskiego Konserwatora Zabytków skierowane do właściwych gmin.
Podobnie jak w latach poprzednich zorganizowaliśmy czwartą edycję „Bitwy Wyrskiej 2008” oraz imprezę plenerową - Dzień Wojska Polskiego w Dobieszowicach - 15.08.2008. Rozpoczęliśmy działania zmierzające do uczczenia przypadającej w 2009 roku 70-tej rocznicy wybuchu II wojny światowej rozpoczynając rozmowy z naszymi partnerami, a także uzyskując patronat Marszałka Województwa Śląskiego i Śląskiego Kuratora Oświaty.
W ramach działąności wystawienniczej w 2008 roku udało nam się zorganizować:

• wystawę w Muzeum w Mikołowie,
• wystawę w Czeladzkiej Izbie Tradycji - pod nazwą „Kobiety w powstaniu warszawskim”.

Zorganizowane zostały także dwa wyjazdy integracyjne do Węgierskiej Górki oraz wycieczka po fortyfikacjach czeskich okolic Ostrawy i Opawy.
W ramach działalności edytorskiej wydaliśmy pierwszy numer „Śląskiego Rocznika Fortecznego” oraz ulotki promujące nasze izby muzealne.