Jednym ze statutowych celów Stowarzyszenia na Rzecz Zabytków Fortyfikacji „Pro Fortalicium" jest działanie na rzecz zdobywania i upowszechniania wiedzy historycznej o fortyfikacjach i architekturze obronnej. Konsekwentnie realizując zapisy statutu członkowie „Pro Fortalicium" organizują wyjazdy w różne części Polski jak i Europy w celu eksploracji zespołów fortyfikacyjnych. Jeden z takich wyjazdów odbył się w dniach od 30 kwietnia do 3 maja br. Jego celem był Odcinek „Sarny", czyli jeden z elementów wschodnich fortyfikacji budowanych za czasów II Rzeczypospolitej. Aktualnie znajduje się on na terytorium Ukrainy, w obwodzie równieńskim, około 200 km od granicy polsko-ukraińskiej. Warto podkreślić że był to już drugi wyjazd członków „Pro Fortalicium" w ten rejon. Pierwszy z nich odbył się w sierpniu 2008 roku. W tym roku na eksplorację fortyfikacji Odcinka „Sarny" przeznaczyliśmy dwa dni, drugie dwa na dojazd i powrót z Górnego Śląska na Ukrainę i z powrotem. W badaniach terenowych wzięło udział trzech członków „Pro Fortalicium" tj. Piotr Adamczyk, Łukasz Borkowski oraz Krzysztof Marek, ponadto towarzyszyła nam jedna osoba zaprzyjaźniona ze stowarzyszeniem. Głównym celem badań było rozpoznanie aktualnego stanu poleskich fortyfikacji oraz zanotowanie przy pomocy urządzenia GPS pozycji geograficznej poszczególnych obiektów, które udało się odnaleźć.
W badaniach terenowych skupiliśmy się głównie na sektorze „Jarynówka" i wchodzących w jego skład rejonie „Antonówka" i „Mokwin" oraz na rejonie „Lubasza" znajdującym się w sektorze „Płoteczno". Oba sektory wchodzą w skład pododcinka „Bereźne" Odcinka „Sarny". Nieocenioną pomocą w badaniach, okazały się mapy znajdujące się w wydanej w 2000 roku, nakładem wydawnictwa „Forteca", książce „Bastion Polesia" autorstwa Zbigniewa Pruskiego.
Odcinek "Sarny", pododcinek "Bereźne", rejon „Lubasza", sektor „Płoteczno"
Z siedemnastu wybudowanych w ramach rejonu schronów bojowych udało się nam odnaleźć dziewięć, w tym trzy znajdujące się w rejonie Lubaszy małe grupy warowne (nr 6 „Żaba" ,9 „Żądło" i 17 „Zemsta").
Schron bojowy ckm nr 2, kryptonim "Luty"
Zagłębiony schron bojowy ckm nr 3, kryptonim "Leszek"
Schron bojowy ckm nr 4, kryptonim "Lew"
Mała grupa warowna nr 6, kryptonim "Żaba"
Tradytor artyleryjski nr 8, kryptonim "Zbój"
Dolny obiekt (schron bojowy ckm) małej grupy warownej nr 9, kryptonim "Żądło"
Zagłębiony schron bojowy ckm nr 10, kryptonim "Zator"
Zagłębiony schron bojowy ckm nr 14, kryptonim "Lis"
Mała grupa warowna nr 17, kryptonim "Zemsta"
Odcinek "Sarny", pododcinek "Bereźne", sektor „Jarynówka", rejon „Antonówka"
W trakcie badań terenowych tego rejonu odnaleziono jedenaście z dwudziestu jeden wybudowanych w jego ramach schronów bojowych.
Schron bojowy ckm nr 1, kryptonim "Jarzmo"
Schron bojowy ckm nr 2, kryptonim "Jupiter"
Ruiny schronu bojowego ckm nr 3, kryptonim "Jan"
Tradytor artyleryjski nr 4, kryptonim "Junak"
Ruiny schronu bojowego nr 5, kryptonim "Jaskinia"
Schron bojowy nr 6, kryptonim "Jawor"
Schron bojowy ckm nr 7, kryptonim "Andrus"
Schron bojowy ckm nr 8, kryptonim "Astra"
Pomnik upamiętniający zakończenie melioracji bagien poleskich
postawiony na schronie bojowym ckm nr 9, kryptonim "Arka"
Zagłębiony schron bojowy ckm nr 13, kryptonim "Jaszczur"
Schron bojowy ckm nr 14, kryptonim "Artur"
Odcinek "Sarny", pododcinek "Bereźne", sektor "Jarynówka", rejon "Mokwin"
W ramach badań terenowych rejonu „Mokwin" z dwudziestu jeden wybudowanych tam schronów bojowych udało się zanotować pozycję GPS pięciu obiektów.
Tradytor artyleryjski nr 5, kryptonim "Mat"
Zagłębiony schron nr 12, kryptonim "Mol"
Schron bojowy ckm nr 20, kryptonim "Mocarz"
Zagłębiony schron bojowy ckm nr 21, kryptonim "Morwa"
Schron bojowy ckm nr 22, kryptonim "Modry"
Członkowie Stowarzyszenia „Pro Fortalicium" planują w kolejnych latach, realizację cyklu wypraw terenowych na Odcinek „Sarny" w celu realizacji badań terenowych i określenie pozycji geograficznych poszczególnych schronów wchodzących w skład poleskich fortyfikacji. Pozycje geograficzne schronów bojowych Odcinka „Sarny" określone w ramach tegorocznych badań terenowych, zostaną opublikowane w artykule poświęconym poleskim fortyfikacjom, który ukaże się w II tomie „Śląskiego Rocznika Fortecznego". Wydanie rocznika planowane jest na grudzień br.
Tekst: Piotr Adamczyk
Zdjęcia: Piotr Adamczyk